Опубликовано: Автор: & Категория: Туьйранаш.

«Цхьана юьртахь вехаш вара миска стаг. Цуьнан цIийнан нана а, кIант а кхелхина хилла. Цу къехочун чIогIа тидаме а, гIиллакхе а, къахьега хьуьнаре а, оьзда а йоI яра. ХIусам а, керт-аре а, чуьра йийбар а, кога юхург-тIеюхург а, пхьегIаш а, массо а хIума цIена латтайора йоIа. ЧIогIа хьекъал долуш яра иза…»

[toggle hide=»yes» border=»yes» style=»white»]Цхьана юьртахь вехаш вара миска стаг. Цуьнан цIийнан нана а, кIант а кхелхина хилла. Цу къехочун чIогIа тидаме а, гIиллакхе а, къахьега хьуьнаре а, оьзда а йоI яра. ХIусам а, керт-аре а, чуьра йийбар а, кога юхург-тIеюхург а, пхьегIаш а, массо а хIума цIена латтайора йоIа. ЧIогIа хьекъал долуш яра иза.
Мискачу стеган бахам жима бара. Цуьнан даьхни а, бажа а, рема а, жа а дацара. Бакъ ду, къехочун ворда а, цхьа говр а яра. Цхьана дийнахь генарчу юьрта ваха везаш гIуллакх хилла цуьнан. Иза шен цхъаъ бен йоцчу говрана нуьйр а тиллина, тIе а хиъна, новкъа велира. Иза гурахь дара. Къечу стага сарралц некъ бира. МаьркIажа бода хIоытина хан яра. Къехо а, цуьнан говр а ший кIадделлера. Некъана нацIкъар а яькхкхина, ворда а сацийна, буьйса якхкха сецча, стаг гира цунна. Иза хиллера совдегар. Мискачу стага, тIе а вахана, салам делира. Иза йохка хIумнаш яхьаш вогIуш хиллера. Цо мискачу стаге аьлла, арахь Iарж а елла, буьйса яккха новкъхь сецна ша. Къехо а резахилла, буьйса йокхкхуш, цигахь саца. И шиъ, буьйсанна хан яллалц, къамелаш деш а Iийна, шайна хIума а кхаьллина, дIавижира. Мискачу стеган кхел, совдегаран ворданна юххе а яхана, дIайижина хиллера. Оцу кхело сахилале бекъа йина.
Миска стаг Iуьйранна самавелира. Цунна гира шен кхело йина жима бекъа. Хазахеттачу къехочо, совдегар сама а ваькхкхина, цунна бекъа дIа а гойтуш, элира:
— Хьажахьа, сан кхело сийсара бекъа йина!
Совдегара, шен йуьхьа тIе куьг а хьокхуш, мекх схьа а лоцуш, мискачу стаге аьлла:
— И бекъа кхело йина моьта хьуна?!
— Ткъа стен йина и?
Ца вешаш, вела а къежна, совдегаро жоп делла:
— Эшахь, ас дуй а буур бу хьуна, и бекъа кхело ца йина, сан вордано йина, аьлла.
Къоьвсира цу шимма. Совдегар къарвала туьгуш ца хилла.
— Вордано еш хуьлу бекъа?! — аьлла, миска стаг цецваьлча, совдегаро, шек в воцуш, хIумма а бехк а ца хеташ, элира:
— Хуьлу дера, вордано бекъа еш ма хуьлуI И а ца хаьара хьуна?! Хьо ас бохучух ца тешахь, вайшиъ кхелахочун тIе гlyp ву. Цо хоуьйтур ду хьуна, со бакъ вуйла.
Уьш кхелахо волчу бахара. Цо цу шинга ла а дуьйгIира, тIаккха шен маж а шарйина, вела а къежна, элира:
— Шух бакъ мила ву къасто атта дац. ХIун дан деза аьлча, хIинца шуьшиъ цIа гlo. Кхана Iуьйранна со волчу схьавола. Уггаре а ерстинарг а, уггаре а хазаниг а, уггаре а масаниг а ялош, ван веза. И ас бохург кхочушдинчуьнан хир ю бекъа.
Къехо кхелахо волчуьра кхоьлина дIавахара. Уып шена мичара карор ю, и ша муха кхочушдийр ду, бохуш, сагатдора мискачу стага. Цундела иза сингаттаме цIа кхечира.
Хьекъал долчу йоIа шен дена хьалха юрг йиллира. ХIума а кхаьллина, иза паргIатваьлча, йоIа цуьнга хаьттира:
— Дада, хьо гIайгIIане хIунда ву? ХIун хилла вайна, соьга хIун гlo далур дара хьуна? Схьадийца, ас сайга далу накъосталла дийр ду хьуна.
Дас йоIе дерриге а ма-дарра дIадийцира. ЙоI, ойла а йина, елакъежира:
— Дада, ахь цига хIумма а яхьа ца еза. Суна хаьа, хьуна муха гlo дан деза. Цо цунна, иза дика кхета а веш, дан дезарг а, ала дезарг а дерриге а
дIадийцира. Iуьйранна миска стаг а, совдегар а кхелахо волчу дIакхечира. Къехо хIумма а йоцуш вахара, ткъа вукхо берстина Iaxap а, хаза йоI а, маса дин а бигира. Iaxap, «бIаь» бохуш, Iоьхура, говро, ког а уьйуш, лаьттах берг еттара, йоI, ела и къежаш, самукъане лаьттара. И дерриге а гуш, самукъадаьлла волу совдегар, шен толам хир бу, бохуш, вела а къежаш, самукъане а, векхавелла а вара. Совдерагна резахиллачу кхелахочо цуьнга а хьожий, корта таIабора. Мискачу стагехьа а воьрзий, цо хотту:
— Къен стаг, ахь хIун еана? Къехочо аьлла:
— Кхелахо, ас хIумма а ца еъна. Уггаре а ерстинарг ас муха яхьар яра, иза массо а тайпа стом а, ялта а, рицкъа а луш, йогIуш йолу токхе гуьйре хилча. Гуьйре хIинца йолуш ю-кх хьуна. Ахь цунах тоам бан а беза-кх. Уггаре а хазаниг ас муха яхьар яра, иза массо a aгlop тоелла, хазъелла йогIу бIаьсте хилча! Уггаре а масаниг ас муха яхьар яра, шина бIаьрго схьалоьцучу аренна шина бIаьргал маса а, кхин якхкхий аренаш юкъалоцуш хилча, ойланал маса а хIума ца хилча! ХIума ган бIаьргаш а, хIуманах кхета ян ойла йолуш, хьо-хьо а ву. Цунах кхачам бан а беза.
Кхелахо кхоьлина дIахIоьттира. Шен можах ка етташ, цо, къехочуьнга а хьоьжуш, ойла йора: «Мискачу стага говза эли. Цо аьлла хьекъале дош къобал ца дича-м, суна Iовдал ву ала а тарло». Резавоцуш, дагна цатам а болуш, кхелахочо элира:
— Миска стаг, ахь делла жоп нийса ду. Бакъ ду, суна хетарехь, ахь и хьайн хьекъалца ца аьлла. Хьуна и цхьамма хьехна. И хьан хьехна хьуна?
Дагахь йилбазалла доцчу къехочо, шена и йоIа хьехна, аьлла.
— Ахь вай дийцинарг дохийна. Ахь арахьара гlo лехна, цундела и хир дац. Ахь бекъа дIаоьцур яц, кхин а цхьа гIуллакх кхочуш ца дича. Хьайн йоIе ала, ша волчу йола: новкъа а ма йола, нацкъар а ма йола, карахь хIума йолуш а ма йола, йоцуш а ма йола, — аьлла совдегаро.
Миска стаг, гIайгIане воьжна, дIавахара. Цо ойла йора: «ХIун дан деза? Новкъа а, нацIкъар а йоцуш, карахь хIума йолуш а, йоцуш а, муха яха еза иза?». Къехо цIа кхечира. ЙоIа дега хаытира:
— Дада, хьо хIинца а гIайгIане хIунда ву? Бекъа схьа ца ели хьуна?
Дас йоIе кхелахочо бохург ма-дарра дIадийцира. ЙоIа цу гIуллакхан дика ойла йира. Цул тIаьхьа йоIа дега хаза, эсала элира:
— Дада, суна хаьа дан дезарг. Со яха ма-еззара цига а гГур ю, ала дезарг бакъонца дIа а эр ду, вайн бекъа схьа а ялор ю. ХIинца цига дахьа хьоза лацахьа суна.
Цу кеппара, дега шена хьоза а лацийтина, и йоI кхелахо волчу яха кечъелла. ШолгIачу Iуьйранна йоI новкъа яьлла. Новкъара нацкъар йолуш, некъан йистаца йолалуш, новкъа йолуш, юха а нацкъар йолуш, меттиг хуьйцуш, карахь хьоза а долуш, яхана иза кхелахо волчу. Цу кепара, иза новкъа а ца яхана я нацкъар а ца яхана.
Яхана дIакхаьчна иза кхелахо волчу. Чуяхара, карахь хьоза а долуш. Шен карара хьоза кхелахочунна дIагайтина, дIахецна йоIа, Цо аьлла:
— Со схьакхечи. Кхелахочо йоIе хаьттира:
— ЙоI, ас аьлларг, нийса кхочушдиний ахь? Муха еара хьо?
— Кхелахо, ахь аьлларг ас нийса кхочушдина. ХIинца суна хезаш а алал. ахь муха йола аьллера. ЙоIа и хаьттира кхелахочуьнга хIилланца, тайп-тайпана хабарш дийцийта.
ЙоIе вукхо элира:
— Ас хьоьга хабар даийтира, новкъа а ма йола, нацкъара а ма йола, йогIуш карахь хIума хила а, ца хила а мегар дац, аьлла.
— Ас иза дерриге а нийса кхочушдина: со еъна новкъара нацкъар йолуш, некъан йистаца йолалуш, юха а новкъа йолуш, массо а ханна меттиг хуьйцуш. Со новкъа а ца еъна я нацкъар а ца еъна. Цхьаъ и ду. ШолгIа, со йогIуш сан карахь хьоза дара. Иза хьуна а гуш, сан карара дедда дIадахара. Цу кеппара, со йогIуш, сан карахь хIума йолуш а, йоцуш а хили. Ас иза дуьззина нийса кхочушдина. Ахьа-м изий бен ца аьллера. Нагахь ахь, ян ма йола, ца йогIуш а ма Iе аьллехь а, хуур дара суна дан дезарг.
Кхелахочо хаьттина йоIе, ша и аьлча, тIаккха хIун дийр дара ахь аьлла. ЙоIа аьлла, хьуна бIаьргана гучу кхаччалц, схьайогIур яра ша, хьуна со а, сайна хьо а гайтина, хьуна тIе а ца йогIуш, дIагIур яра ша. ТIаккха еънарг а, цаеънарг а хуьлура ша.
Цецваьллачу кхелахочо йоIе хаьттира:
— Оццул хьекъал долу хьо, доьзалехь хIун яош кхаьбна?
— Юьртарчу бахархоша цIе ягийна йисна овкъарш, эвла йисте дIакхуьссура. Цу овкъаршна юкъахь мIерий в доьгIуш, чIерий а лоьцуш, и чIерий а даош, кхаьбна со доьзалехь, аьлла йоIа.
Кхелахочо элира:
— И бакъ дац, цунах цхьа а тешар вац.
— Цунах хIунда ца теша? Вордано бекъа йина аьлча, хьо а тешний и! ХIилла дага а ца лоьцуш, тхан кхело йина бекъа схьало, — аьлла, йоIа шайн бекъа схьаяьккхира.[/toggle]

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *